Grupa miłośników literatury z Klubu Turystycznego „Mozaika” tegoroczne Narodowe Czytanie rozpoczęła już 1 września, przyjmując zaproszenie Biblioteki Publicznej Filia nr 3 w Białymstoku do wspólnego czytania dramatu Gabrieli Zapolskiej.

Spotkanie w bibliotecznej czytelni

Spotkanie prowadziła pani Iza Szymańska, która na początku przybliżyła postać autorki „Moralności Pani Dulskiej”. 

Gabriela Zapolska to pseudonim pisarki. Naprawdę nazywała się Maria Gabriela Janowska z domu Piotrowska herbu Korwin, primo voto Śnieżko–Błocka. Urodziła się 30 marca 1857 roku we wsi Podhajce koło Lucka na Wołyniu. Ojciec był zamożnym ziemianinem, matka tancerką baletową. Jej życie było bardzo burzliwe. Pierwsze małżeństwo z oficerem wojsk rosyjskich okazało się pomyłką i nie trwało długo. Gdy rozstała się z mężem, umieszczono ją w klasztorze, gdzie miała oczekiwać unieważnienia małżeństwa, ale w zamknięciu nie wytrzymała długo. Ucieka z klasztoru, popadając w konflikt z rodziną. Ojciec wprawdzie wspomagał ją finansowo, stawiając jednak warunek, aby trzymała się z dala od rodziny. Fascynowała ją scena i aktorstwo. Zaczynała od występów w teatrzykach objazdowych, w teatrach w Krakowie, Lwowie, Poznaniu, a także w Paryżu. Ale wielkiej kariery nie zrobiła. Podobno jedną z przyczyn był jej trudny charakter i nieustające konflikty z dyrektorami. Ponownie wychodzi za mąż za malarza Stanisława Janowskiego, ale to małżeństwo też nie wytrzymuje próby czasu. Zmarła 17 grudnia 1921 we Lwowie. Została pochowana w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Łyczakowskim.

Pisała nowele, opowiadania, powieści obyczajowo-psychologiczne, m.in. Małaszka, Kaśka Kariatyda, Przedpiekle, Menażeria ludzka, Sezonowa miłość, O czym się nie mówi, O czym się nawet myśleć nie chce, Kobieta bez skazy. 

Dziś Zapolska znana jest głównie jako dramatopisarka – Ich czworo, Tragedia ludzi głupich, Żabusia, Panna Maliczewska. I najgłośniejsza sztuka Moralność pani Dulskiej.  

Ktoś policzył, że od krakowskiej premiery z roku 1906 do tej pory odbyło się ponad 200 premierowych inscenizacji tego dramatu.

Wspólne czytanie

Spotkanie w bibliotece osiedlowej miało bardzo kameralny charakter. Gospodarze zaaranżowali przytulny kącik czytelniczy, a tuż przy wejściu do placówki można było obejrzeć wystawę poświęconą Gabrieli Zapolskiej.
Do głośnego czytania wybrana została scena I z aktu II wersji lwowskiej (tu Felicjan idzie na Wysoki Zamek, w wersji krakowskiej – na Kopiec Kościuszki).

W naszej krótkiej inscenizacji wystąpili: w roli Felicjana – Waldemar Malewicz, Hesi – Janina Jakoniuk, Anieli Dulskiej – Katarzyna Węcławska. Kolega Malewicz, który na co dzień snuje barwne opowieści przewodnickie, tym razem musiał poszukać innych środków wyrazu. I poradził sobie znakomicie. Gestami, wyrazistą mimiką, mową ciała oddał całą frustrację Felicjana. Na koniec, mimo że tego nie było w scenariuszu, przywołał słynne zdanie bohatera „A niech was wszyscy diabli!!!!”

W czasie luźnej dyskusji rozmawialiśmy o przesłaniu dramatu Zapolskiej i jego aktualności dzisiaj. Sama pisarka do swej sztuki dodała podtytuł „tragifarsa kołtuńska”, bo historia mieszczańskiej rodziny obnaża zakłamanie, obłudę, podwójną moralność. Ale czy tylko wówczas? Minęło 115 lat od premiery, ale dramat Zapolskiej nie utracił aktualności, a pojęcie „dulszczyzna” na trwałe weszło do naszego języka potocznego.

Wspominaliśmy różne realizacje sceniczne i filmowe sztuki Zapolskiej. Próbowaliśmy ustalić, która Dulska najbardziej nam się podoba: Wandy Łuczyckiej, Anny Seniuk, Aliny Janowskiej, Magdaleny Cieleckiej z inscenizacji teatralnych, czy może filmowe: Anny Polony (serial Z biegiem lat, z biegiem dni), Krystyny Jandy w filmie Filipa Bajona Panie Dulskie.

Czekała też nas niespodzianka – każdy w nagrodę za udział w wspólnym czytaniu mógł wybrać sobie książkę.

Opuszczałam Bibliotekę przy ul. Ciepłej z miłym uczuciem, że miałam swój udział w dziesiątym jubileuszowym Narodowym Czytaniu.

Zdjęcia: Małgorzata Olszańska

Kliknij w poniższe zdjęcie:

1/6
Spotkanie w bibliotecznej czytelni
Spotkanie w bibliotecznej czytelni
Pani Kasia i Pani Iza- organizatorki wspólnego czytania
Pani Kasia i Pani Iza- organizatorki wspólnego czytania
Waldek-Felicjan, Janka-Hesia
Waldek-Felicjan, Janka-Hesia
Okolicznościowa wystawa
Okolicznościowa wystawa
Okolicznościowa wystawa
Okolicznościowa wystawa
Lalki z czasów Gabrieli Zapolskiej
Lalki z czasów Gabrieli Zapolskiej

Bożenna Krzesak-Mucha
Podlaska Redakcja Seniora Białystok