16 sierpnia, to dzień w którym rozpoczęło się powstanie w getcie białostockim w 1943 r. Białostoccy muzycy przygotowali z tej okazji program muzyczny składający się w całości z pieśni gettowych i obozowych, które od czasów wojny w większości nigdy nie były w Polsce grane, z pierwszymi polskimi tłumaczeniami tekstów z jidysz i taką muzyką, do jakiej zapewne by zostały napisane, gdyby powstały współcześnie.

Tym razem nie będzie “Dony”, “Rebeki” ani “Skrzypka na dachu”. Nie będzie sentymentalnych skrzypiec i rzewnych melodii. Będzie elektro, cold wave, stoner, punk, hip-hop. Będzie o śmierci, wściekłości, walce, izolacji, tęsknocie, miłości i nienawiści. O tym pisali polscy Żydzi zamknięci za murami obozów koncentracyjnych i gett, także getta białostockiego.

Bazą tekstów jest tu przede wszystkim zbiór autorstwa Szmerke Kaczergińskiego wydany w jidysz w 1948 r. w Nowym Jorku pn. “Lider fun Di Getos Un Lagern” (“Pieśni gett i obozów”). Publikacja ta nie została nigdy wydana w Polsce ani nawet przetłumaczona na jęz. polski, są to więc w większości pierwsze polskie tłumaczenia tekstów i współczesne aranżacje utworów muzycznych inspirowane oryginalnymi kompozycjami.

Usłyszymy znaną na całym świecie pieśń „Rywka szabasowa wdowa” (“Rivkele Di Shabesdike”) napisaną w białostockim getcie, opisującą kobietę, która straciła męża w „akcji sobotniej” 12 lipca 1941 r., podczas której Niemcy zamordowali ok. 5000 białostockich Żydów. Pieśń ta jest uważana za hymn ku czci pomordowanych w Holokauście i doczekała się wielu wykonań na całym świecie w jidysz, teraz po raz pierwszy usłyszymy ją po polsku. „Tęsknię” to liryczna piosenka napisana przez nieznanego autora/autorkę w Auschwitz, której pochodzenia na podstawie samego tekstu nie sposób się domyślić, a obrazuje znane każdemu z nas uczucia, które pomimo tragicznej sytuacji w obozie koncentracyjnym nadal trwały w ludziach skazanych na zagładę. „Mrok” to z kolei utwór powstały w getcie wileńskim, przedstawiający beznadziejne  sytuacje zamkniętych w niej ludzi.

“Ghetto Underground” to angielskojęzyczne tłumaczenie „Ruchu oporu getta – podziemia niepodległościowego”, ruchu prowadzącego walkę z niemieckim okupantem i zakazaną antyhitlerowską działalność kulturalną.

Realizatorem wydarzenia jest stowarzyszenie ARTEKO.

Zadanie dofinansowane ze środków z budżetu Miasta Białegostoku.

Relacja z mini-koncertu „Białystok Ghetto Underground” – streaming on-line w niedzielę, 16 sierpnia 2020 o godz. 20.00 na profilu facebook

 (źródło: Centrum Współpracy Organizacji Pozarządowych)

opracowanie: Lija Póljanowska
Podlaska Redakcja Seniora Białystok