Muzeum w Tykocinie zaprasza 29 kwietnia 2022 (piątek) o godz. 12.00 na uroczyste otwarcie wystawy stałej „Tykocin w nurcie historii” w budynku Domu Talmudycznego. Będzie to linearna opowieść o dziejach królewskiego miasta od jego założenia 1425 roku do czasów współczesnych.

Tego samego dnia, po otwarciu wystawy stałej odbędzie się druga część wydarzenia w Wielkiej Synagodze, wernisaż wystawy czasowej ,,Kadisz dla biblioteki tykocińskiej”. Ekspozycja składać się będzie z kilkudziesięciu prac malarskich i rzeźbiarskich Wiesława Szumińskiego. Prezentowana będzie do 30 września 2022 r.

Muzeum w Tykocinie od czerwca 2021 roku prowadziło prace nad nową wystawą stałą poświęconą dziejom Tykocina. Na potrzeby nowej ekspozycji poddano modernizacji parter budynku dawnego Domu Talmudycznego, wyposażając tę przestrzeń w dodatkowe zabezpieczenia, gabloty i system monitoringu. Część prac nad wystawą została sfinansowana w ramach projektu projekt pt. Zakup wyposażenia na potrzeby ekspozycji stałej Muzeum w Tykocinie. Zadanie dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Środki finansowe Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu pochodzące z Funduszu Promocji Kultury wynoszą 90 000 zł (73,96%). Projekt został również dofinansowany kwotą 31680 zł (26,04%) pochodzącą z budżetu Województwa Podlaskiego.

„Tykocin w nurcie historii”

 na tle barwnego kobierca siedzi kobieta i mężczyzna w charakterystycznych strojach
na tle barwnego kobierca siedzi kobieta i mężczyzna w charakterystycznych strojach
na stole leżą trzy książki, (dwie otwarte),obraz i świecznik
na stole leżą trzy książki, (dwie otwarte),obraz i świecznik

Wystawa stała ,,Tykocin w nurcie historii’’ ma układ chronologiczno-problemowy i obejmuje całe dzieje Tykocina od późnego średniowiecza, aż po drugą połowę XX wieku. Wstępem do głównej wystawy jest instalacja przypominająca o pierwotnym przeznaczeniu budynku, a zatem żydowskiej szkoły religijnej. 

Najstarsze obiekty na ekspozycji pochodzą z wykopalisk archeologicznych prowadzonych przez Dział Archeologii Muzeum Podlaskiego, kolekcji Zygmunta Glogera przechowywanej w Muzeum Narodowym w Warszawie oraz z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Centralną częścią wystawy jest salon szlachecki, w którym narracja związana jest z dziejami rodu Branickich herbu Gryf i zmianami, jakie za ich sprawą dokonały się w Tykocinie. Nową odsłonę zyskały także Gabinet Glogerowski i salon malarski Zygmunta Bujnowskiego. Zwieńczeniem wystawy jest sala poświęcona burzliwym dziejom miasta w okresie II wojny światowej. Nowa wystawa będzie dostępna dla zwiedzających od 29 kwietnia 2022 roku.

*Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz z budżetu Województwa Podlaskiego.

„Kadisz dla biblioteki tykocińskiej”

Kadisz

Wernisaż wystawy czasowej w babińcach Wielkiej Synagogi w Tykocinie odbędzie się
29 kwietnia 2022 r. po otwarciu wystawy stałej w Domu Talmudycznym.

Ekspozycja składać się będzie z kilkudziesięciu prac malarskich i rzeźbiarskich Wiesława Szumińskiego. Prezentowana będzie do 30 września 2022 r.

,,To takie dziwne i niepojęte. Jest synagoga, budynki, są domy, w których nic nie ma. Tyle lat, tyle wieków ludzie w jednym miejscu mieszkali i raptem, tak jakby zapadli się pod ziemię i wszystko z nimi zapadło się pod ziemię. Ani jednego tałesu, ani choćby strzępka ubrania, ani jednej fotografii, książki. Niczego.” 

Gmina była wielka i z długą historią. Była biblioteka przy Wielkim Bejt Midraszu i przy innych Bejt Midraszach. Było stare archiwum kahalne z najważniejszym kahalnym pinkasem, w którym zanotowane były wszystkie rozporządzenia gminy i władzy świeckiej i zarządzenia starostów. Były kroniki cechu krawców i bractwa pogrzebowego spisywane od XVII wieku, albo i starsze. A wśród nich duma tykocińskich Żydów -pergaminowa Sefer Tehilim pisana ręcznie przez anonimowego pergamonika Księga Psalmów, iluminowana, którą można było zobaczyć w największe święta żydowskie ułożoną pod Aron ha-kodesz w Wielkiej Synagodze. To ta właśnie niedokończona księga kryła w sobie tajemnicę wielkiej klątwy, której autor zmarł nagle, próbując znaleźć dla niej właściwe słowa. W niej też można było przeczytać, dopisaną na marginesie inną ręką, modlitwę za męczenników żydowskich zaczynającą się od słów: „Boże pełen miłosierdzia…”. Były niezliczone modlitewniki, zwoje Tory i dzieła talmudyczne. 

Po nocy, w której zginęli tykocińscy Żydzi, i nie było już nikogo, kto potrafiłby odczytać hebrajskie litery, po rzucone księgi zaległy synagogalne strychy i jej wieżę. Te z nich, które miały drewniane oprawy, płonęły w piecach, a ze zwojów Tory szyto buciki dla małych dzieci.

Dwudziestego drugiego września 1965 roku, kiedy ogień zajął słomiany dach posesji przy kirkucie, a wschodni wiatr poniósł go na inne domy, ludzie zbierali na polach ziemniaki. Kiedy dotarli do miasteczka, paliły się już zagrody przy synagodze. Wtedy, niektórzy z nich przypomnieli sobie o żydowskich papierach zalegających strychy bożnicy i ogarnął ich lęk, że za chwilę ogień dotrze do nich. Pofrunęły z góry na ziemię księgi, papiery i pergaminy. Inni ludzie ładowali je w pośpiechu na drabiniaste wozy i zacinając konie, pędzili w stronę rzeki, gdzie to, co nie spłonęło w ogniu, topili w wodzie, bojąc się wielkiego pożaru. Ulica prowadząca do rzeki usłana była hebrajskimi słowami. Biegli po nich ludzie, toczyły się wozy, tratowały je kopyta koni. Taki był kres tykocińskich ksiąg. 

Zostało niewiele prócz kilkudziesięciu wyszywanych srebrną nicią hebrajskich liter, które adwokat Menachem Turek zabrał ze sobą, ruszając w drogę do Erec Israel.

Wiesław Szumiński 

Wiesław Szumiński urodził się w 1958 roku Suwałkach. Po ukończeniu studiów na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza i poznańskiej Akademii Sztuk Pięknych powrócił do Suwałk, gdzie mieszka i pracuje od dwudziestu lat. Związany jest z Ośrodkiem Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach. W suwalskim szpitalu psychiatrycznym od 1993 do 2014 roku realizował program arteterapii dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Tam też prowadził ,,Galerię bez klamek”. Jest autorem około trzydziestu indywidualnych wystaw malarstwa, rzeźb ceramicznych, grafiki i ilustracji książkowej w Polsce (Sejny, Suwałki, Łomża, Kraków, Poznań, Wigry, Krokowa) i za granicą (Ukraina – Kijów, Niemcy – Lipsk nad Odrą, Guterloch, Litwa – Wilno, Bośnia i Hercegowina – Mostar, Sarajewo, Wlochy – Triest, Norwegia – Notodden, Serbia – Belgrad), Brał również udział w wielu wystawach zbiorowych.

źródło i foto: Muzeum Podlaskie w Białymstoku

zredagowała: Lija Półjanowska
Podlaska Redakcja Seniora Białystok