Podczas XX Białostockich Dni Zamenhofa, które odbędą się w dniach 13–15 grudnia 2019 r., organizatorzy zapraszają na szereg wydarzeń, prelekcji i koncertów. W tym roku świętujmy podwójną rocznicę 160. urodzin Ludwika Zamenhofa (1859-1917) oraz 100. rocznicę powstania ul. L. Zamenhofa w Białymstoku (1919 r.). Pamiętamy także, że z okazji 200. rocznicy urodzin kompozytora, rok 2019 został ogłoszony Rokiem Stanisława Moniuszki, dlatego i ten akcent pojawi się w programie.

Program:

  • 13 grudnia 2019 (piątek) – Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19
    Otwarcie XX Białostockie Dni Zamenhofa

    • 16.00 Akceptejo – rejestracja gości
    • 17.00 – otwarcie wystawy Zamenhof, Kraków i esperantyści na szklanych płytkach sprzed wieku
    • 17.15 – otwarcie wystawy fotografii białostockie ZEOj
    • 17.30
      • rozstrzygnięcie i podsumowanie konkursu literackiego „Esperanto łączy ludzi” na opowiadanie pt. „Jestem obywatelem świata”
        Konkurs został objęty Honorowym Patronatem Prezydenta Miasta Białegostoku
      • promocja wydawnictwa „Bjalistokaj Kajeroj” nr 9
    • 18.00 – wykład Wiesława Wróbla „Od Zielonej do Zamenhofa. O dziejach ulicy z esperanto w tle”
      Referat poświęcony dziejom ul. Zamenhofa od chwili założenia do czasów współczesnych, ze szczególnym uwzględnieniem jej roli jako ważnego przedmiotu działalności esperantystów z Białegostoku i świata w okresie międzywojennym (dom Zamenhofa, zmiana nazwy ulicy, postkongresy, tablice i monumenty poświęcone pamięci twórcy esperanto)
    • 18.50 – Prezentacja gazety „Tra la Mondo” pod redakcją Stanisława Dobrowolskiego
    • 20.00 ­– Amika Rondo – spotkanie w klubie esperantystów z poczęstunkiem i muzyką Zuzanny Kornickiej na żywo, Białostockie Towarzystwo Esperantystów, ul. Piękna 3
  • 14 grudnia 2019 (sobota) – Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19
    • 11.00 – prelekcja Romana Dobrzyńskiego o roku 1912 i Światowym Kongresie Esperantystów w Krakowie, podczas którego odbyła się esperancka premiera „Halki” S. Moniuszki
    • 11.40 – koncert Feliksa Gałeckiego, solisty Opery Narodowej w Warszawie, który wykona arię z opery „Halka” w języku esperanto
    • 12.00 – koncert Carstena „Kaŝi” Schnathorsta oraz prezentacja wierszy polskich i esperanckich w wykonaniu Haliny Kuropatnickiej-Salamon
    • 13.00 – przerwa (bufet, odpłatny posiłek, katering BTE)
    • 14.30 – złożenie kwiatów pod pomnikiem Ludwika Zamenhofa (stary pomnik, ul. I. Malmeda), przejście pod pomnik młodego Zamenhofa i wykonanie pamiątkowej fotografii
    • 15.00
      • Msza w języku esperanto, kościół pw. Wniebowzięcia NMP (stary), ul. Kościelna 2
      • spacer po centrum Białegostoku śladami Zamenhofa
    • 16.20 – prelekcja Niny Pietuchowskiej „Znani i nieznani białostoczanie”
    • 17.00 – Salon literacki – prezentacja nowych wydawnictw esperanckich przez Tomasza Chmielika i Michaiła Bronsztejna
    • 17.40 – koncert Uku-Donaco Bjalistoko z Lechem Mazurkiem, w programie m.in. „Telefon 2-45” Feliksa Hillera
    • 18.10  – Wielojęzyczny koncert w wykonaniu Michaiła Bronsztejna
      Michaił Bronsztejn ps. Bruna Ŝtono (wł. Mojsiej Calewicz) – piosenkarz, pisarz i tłumacz. Jako dyplomowany inżynier elektryk i dziennikarz 20 lat życia poświęcił głównie pierwszemu zawodowi. W latach 70. XX. zaczął pisać i wykonywać oryginalne utwory esperanckie, stając się najbardziej znanym bardem wśród rosyjskich esperantystów. Od 1987 r. koncertuje również za granicą podczas kongresów esperanckich i innych wydarzeń. Jego poezja i piosenki ukazały się w wielu wydawnictwach – „Amitaj, amataj, amotaj…” (1997), „Iom da bono de Bruna Ŝtono” (2001), „Esperantujo mia” (2003), „Mia nomo ne gravas” (2004), „Printempo bluĵinsa” (2006) oraz „La antaŭlasta trajno” (2013). Autor licznych tłumaczeń poezji i prozy rosyjskiej. Szczególnie warte uwagi są jego utwory oryginalnie w języku esperanto: tomiki wierszy – „Du lingvoj” (2001), „Iam, kiam…” (2005), „Kajto” (2008), „Kaj ekmatenos” (2015), cztery powieści – „Oni ne pafas en Jamburg” (1993), „Dek tagoj de kapitano Postnikov” (2004), „Urbo Goblinsk” (2010), „Mi stelojn jungis al revado” (2016) i zbiór nowel „Lecionoj por knabo” (2009)
    • 19.00 – tort urodzinowy Ludwika
    • 20.00 – Amika Rondo – spotkanie w klubie esperantystów z poczęstunkiem i muzyką Zuzanny Kornickiej na żywo, Białostockie Towarzystwo Esperantystów, ul. Piękna 3
  • 15 grudnia 2019 (niedziela)
    • całodniowa wycieczka do Tykocina, odpłatna, obowiązują zapisy przez formularz

Podczas całego wydarzenia będzie można skorzystać z Libroservo – mini księgarenki.

Organizatorzy: Białostockie Towarzystwo Esperantystów, Białostocki Ośrodek Kultury/Centrum im. Ludwika Zamenhofa oraz Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego zastrzegają sobie możliwość zmian w programie.

Na wszystkie wydarzenia, oprócz obiadu i wycieczki do Tykocina, wstęp wolny.

Wydarzenie zostało objęte Honorowym Patronatem Prezydenta Miasta Białegostoku.

 

Zamenhof, Kraków i esperantyści na szklanych płytkach sprzed wieku

wernisaż: 13 grudnia 2019, godz. 17:00
Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19
wstęp wolny

W 25. rocznicę publikacji pierwszego podręcznika do nauki międzynarodowego języka, w dniach 11-18 sierpnia 1912 roku w Krakowie zorganizowano VIII Światowy Kongres Esperanto. Uroczystości rozpoczęły się wystawnym przyjęciem w Starym Teatrze wydanym przez władze miasta. Podczas kongresu jego uczestnicy m.in. pracowali w różnych sekcjach, zwiedzili kopalnię soli w Wieliczce i złożyli wieńce pod pomnikami Adama Mickiewicza i Mikołaja Kopernika. Na zakończenie bawili się na balu w Starym Teatrze, na który część z nich przybyła w strojach narodowych.

Był to pierwszy kongres zorganizowany na ziemiach polskich i okazał się manifestem polskiej kultury – w jego trakcie wystawiono “Halkę” Stanisława Moniuszki i “Mazepę” Juliusza Słowackiego. To właśnie w Krakowie Ludwik Zamenhof zrzekł się przywództwa w ruchu esperanckim, wygłaszając znamienne słowa: “To ostatni kongres, na którym widzicie mnie przed sobą; potem, jeśli będę mógł przybyć do was, będę tylko wśród was”.

Uczestniczyło w nim około 1000 osób z 30 krajów, m.in. liczna grupa esperantystów z Wielkiej Brytanii z pułkownikiem Johnem Pollenem, Richardem Sharpem i Johnem Mabonem Wardenem na czele. Ten ostatni, szkocki esperantysta i współautor kilkakrotnie wznawianego kieszonkowego słownika angielsko-esperanckiego (1915) oraz główny redaktor esperanckiego wydania Biblii (1926), wykonał serię pamiątkowych zdjęć. Utrwalił na nich uczestników kongresu, samego Ludwika Zamenhofa oraz miasto i jego mieszkańców, w tym krakowskie przekupki, stanowiące część barwnego lokalnego folkloru. Znalazły się tu również grupowe ujęcia esperantystów pod pomnikiem Mickiewicza i kopcem Kościuszki. W zbiorze znalazł się także slajd zrobiony podczas Światowego Kongresu Esperanto w Antwerpii (1911 r.), na którym można zobaczyć żywo gestykulującego Ludwika Zamenhofa, konwersującego ze szwajcarskim esperantystą i jego późniejszym biografem Edmundem Privatem.

Zdjęcia zachowały się w postaci kilkunastu szklanych płytek – helioprintów (to szlachetna technika fotograficzna popularna na początku XX wieku). Nie znamy historii tej kolekcji, możemy tylko przypuszczać, że to fragment większego zbioru dokumentacji Wardena, wykonywanej podczas większych i mniejszych spotkań esperantystów.

Szklane negatywy przeleżały ponad sto lat w swoich oryginalnych opakowaniach. Dziś trafiają do nas jako dar brytyjskiego esperantysty Billa Chapmana za pośrednictwem Instytutu Kultury Polskiej w Londynie.

białostockie ZEOj

wernisaż: 13 grudnia 2019, godz. 17:15
Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19
wstęp wolny podczas XX Białostockich Dni Zamenhofa
wystawa czynna do 19 stycznia 2020

Ludwik Zamennhof jest znaną w świecie postacią. Dowodem na to jest fakt, że co roku, idąc śladem twórcy esperanta, Centrum im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku odwiedza wiele osób z odległych kontynentów. Zamenhof jest niewątpliwie najbardziej rozpoznawalnym na świecie białostoczaninem.

W wielu miejsca na kuli ziemskiej upamiętniono Ludwika Zamenhofa i jego dzieło. Pierwszym na świecie obiektem, któremu nadano nazwę Esperanto, był hiszpański statek zwodowany w 1896 roku. Natomiast pierwszy pomnik symbolizujący ideę esperanta odsłonięto w 1914 roku, także za życia Zamenhofa, w czeskim uzdrowisku Františkovy Lázně podczas IV Austriackiego Kongresu Esperanto. Autorem rzeźby był Karel Wilfert Jr. Monument wykonano z wapienia bawarskiego i brązu, przypominał kształt kolumny i posiadał inskrypcję: „Per Esperanto al Paco, Harmonio, Laboro kaj Dio!” (Poprzez esperanto do pokoju, harmonii, pracy i Boga!). Został zniszczony przez nazistów w 1939 r. Przez lata wielu ulicom, placom, bulwarom miast nadano imię Zamenhofa, esperanto lub esperantystów, a także znanych esperantystów, zwykle lokalnych. Przykładem może być bezimienna ulica położona na granicy osiedli Jaroszówka i Wygoda w Białymstoku, którą w 2017 r. nazwano imieniem Jakuba Szapiro – wybitnego białostockiego esperantysty z okresu międzywojennym.

Takie trwałe oznakowane obiekty związane z esperantem lub Zamenhofem nazywamy ZEO (esp. Zamenhof/Esperanto-Objekto, liczba mnoga: ZEOj). Wśród ZEOj znajdujemy asteroidy, murale, graffiti, witraże, szpitale i szkoły, nazwy pociągów, przystanków, tulipan czy oscyloskop. Pierwszy raz ten skrót został użyty przez niemieckiego esperantystę Hugo Röllingera w książce „Monumente pri Esperanto – ilustrita dokumentaro pri 1044 Zamenhof/Esperanto Objektoj en 54 landoj” (Pomnikowo o esperanto – ilustrowana dokumentacja o 1044 obiektach związanych z Zamenhofem lub esperanto w 54 krajach) wydanej w 1997 r. w Rotterdamie podczas Universala Kongreso de Esperanto, czyli Światowego Kongresu Esperanto. Obecnie misję odnotowywania światowych ZEOj zajmuje się Polak – Robert Kamiński z Łodzi. Do 2018 r. zebrano informację, że obiektów ZEOj na świecie jest ponad 1600.

W Polsce, w wielu miastach znajdziemy przykłady ZEOj. Białystok również może pochwalić się wieloma ZEOj. Okazuje się, że mieszkańcy i włodarze naszego grodu pamiętają o słynnym białostoczaninie – ośmiokrotnie nominowanym do pokojowej nagrody Nobla. To właśnie w Białymstoku już w 1919 r., zaraz po odzyskaniu niepodległości, przemianowano ulicę Zieloną nadając jej imię Zamenhofa – była to pierwsza taka ulica na ziemiach polskich.

Fotografie prezentowane na wystawie przedstawiają wszystkie białostockie ZEOj, przekonując, że nasze miasto znajduje się w czołówce popularyzowania Zamenhofa i esperanta. Fotografie wykonał Jerzy Barańczuk. Autor podjął się trudnego zadania zilustrowania miejsc i obiektów, wśród których znajdziemy te rozpoznawalne, ale także mało znane i nielokalizowane na mapie Białegostoku. Przykładem mogą być ulice Esperantystów i Antoniego Grabowskiego, które powstały 1996 r. na obrzeżach miasta, na rozbudowującym się osiedlu Bacieczki. Warto przypomnieć, że Antoni Grabowski (1857-1921) – polski inżynier chemik – był „lirą esperanta”, przełożył na międzynarodowy język m.in. „Pana Tadeusza” A. Mickiewicza, „Halkę” S. Moniuszki, „Mazepę” J. Słowackiego, pieśni i poezję. Znał dziewięć języków na poziomie zaawansowanym, a kolejne piętnaście – rozumiał. Podczas swoich wykładów na konkretnych przykładach pokazywał, jak nauka esperanta poprzedzająca kursy francuskiego i łaciny przyspiesza naukę tych języków (propedeutyka). Był współtwórcą Akademio de Esperanto. Opracował Słownik Języka Esperanto (1910).

Wśród fotografii Jerzego Barańczuka znajdziemy także najnowsze ZEOj, jak powstały w 2018 r. mural „Liberecon por la Mondo – Wolność dla świata” autorstwa Macieja Szupicy. W kwietniu bieżącego roku, w 160. rocznicę urodzin twórcy esperanta, odsłonięty został pomnik młodego Ludwika Zamenhofa. Autorami tej rzeźby są Katarzyna Piotrowska i Ryszard Piotrowski. Jest to pomnik z przesłaniem: nastoletni Ludwik podąża w kierunku ratusza, a jego wzrok utkwił w rozsypanych na trotuarze literach z alfabetu języka polskiego, cyrylicy, jidysz symbolizujących wielojęzyczne miasto, jakim był przed laty Białystok. Powstał dzięki inicjatywie białostoczan, którzy zagłosowali na niego w budżecie obywatelskim. W formie fototapety i instalacji zostanie zaprezentowany na ekspozycji.

Jerzy Barańczuk – fotograf, autor warsztatów fotograficznych. Od ponad czterdziestu lat fotograficznie dokumentuje życie społeczno-kulturalne mieszkańców Łap i okolic. Jest pomysłodawcą i pionierem w utrwalaniu metodą wideo relacji światków historii związanych z ziemią łapską. Zawodowo zajmuje się projektowaniem graficznym, składem i przygotowaniem do druku wydawnictw. Ma znaczący udział w realizacjach publikacji albumowych i książkowych o tematyce historycznej. Zdigitalizował kilkanaście tysięcy negatywów szklanych wybitnego przedwojennego fotografa Władysława Piotrowskiego. Organizował plenery fotograficzne, w tym Międzynarodowy Plener Fotograficzny Dolina Narwi, którego finałem była wielkoformatowa wystawa (pokazywana także w Białostockim Ośrodku Kultury w 2008 roku i w Grodnie na Białorusi) oraz wydawnictwo albumowe. Był akredytowanym fotoreporterem podczas III pielgrzymki Jana Pawła II do Polski.

Źródło: Białostocki Ośrodek Kultury

 

Podlaska Redakcja Seniora Białystok
Jolanta Falkowska