Czy przełamywanie stereotypów kulturowych, religijnych, społecznych, etnicznych, tworzenie społeczności, których siłą jest różnorodność, a także zapobieganie wykluczeniu społecznemu jest możliwe w jednym miejscu?

Przy stoliku siedzą dwie młode kobiety o różnej karnacji skóry, rozmawiają_Fot. pixabay.com

Tak, jest to możliwe dzięki międzynarodowemu projektowi Żywych Bibliotek! Idea Żywej Biblioteki powstała w Danii w Roskidle na międzynarodowym festiwalu muzycznym w 2000 roku. Jej autorami byli młodzi ludzie zgromadzeni w stowarzyszeniu „Stop Volden”. Żywa Biblioteka to międzynarodowy ruch promujący prawa człowieka i dialog społeczny. W Polsce pierwsza Żywa Biblioteka powstała w Warszawie w 2007 roku w ramach „Globalnej Wioski-Święta Różnorodności” organizowanej przez Stowarzyszenie Lambda Warszawa. 

Wzorcem projektu są tradycyjne biblioteki. Różnica polega na tym, że w Żywej Bibliotece papierową książkę zastępuje żywa książka -człowiek, a zamiast czytania odbywa się rozmowa. Żywe książki, to przedstawiciele grup społecznych obciążonych stereotypami, uprzedzeniami, dyskryminacją i wykluczeniem. Rozmowa z żywą książką ma charakter osobisty. Odbywa się w kameralnej, przyjaznej atmosferze.
W Żywej Bibliotece znajdują się trzy obowiązkowe miejsca: lada wypożyczeń, czytelnia i półka.

Lada wypożyczeń to centrum informacji Żywej Biblioteki. W tym miejscu bibliotekarze rejestrują uczestniczki i uczestników Żywej Biblioteki, a czytelnik wybiera sobie z katalogu żywą książkę i otrzymuje kartę biblioteczną. W katalogu żywej książki można znaleźć między innymi takie tytuły jak: Feminizm, Gej, Hindus, Osoba ze spektrum autyzmu, Osoba wychodząca z bezdomności, Żyd, Osoba z niepełnosprawnością, Uchodźca, Alkoholik, Uzależnienia, Przemoc domowa. Kiedy czytelnik wybierze tytuł książki, bibliotekarz przyprowadza do niego wybraną żywą książkę.

Czytelnikiem jest każda osoba, która wyraża chęć rozmowy z żywą książką i jest zdecydowana poprzez jej wypożyczenie na zmierzenie się z własnym stereotypem, weryfikację swoich opinii lub poszerzenie wiedzy. Dostępne tytuły żywych książek znajdują się w katalogu każdej żywej biblioteki. Zasady wypożyczania żywych książek określa regulamin. Żywe książki odpowiadają na pytania czytelników. Mogą również zadawać pytania swojemu czytelnikowi. 

Dwóch młodych mężczyzn siedzi przy stoliku, rozmawiają_Fot. pixabay. com

Czytelnia – to przestrzeń, w której odbywają się rozmowy czytelników z żywymi książkami. W zależności od tego, gdzie odbywa się żywa biblioteka, może to być ławka szkolna, trawa, fotel lub poduszka. Rozmowy odbywają się bez świadków, co ułatwia bezpośredni kontakt z człowiekiem, który chce podzielić się swoją historią. Czas rozmowy jest ograniczony. Rozmowa trwa 30 minut i kończy się na prośbę bibliotekarza. 

Półka – to miejsce, gdzie żywe książki czekają na wypożyczenie. W tym pomieszczeniu, podobnie jak w czytelni, żywe książki mogą prowadzić między sobą dyskusje. Czytając się nawzajem mogą wymieniać się doświadczeniami i skonfrontować ze stereotypami, którymi sami się kierują. W tym miejscu żywe książki także odpoczywają po odbytych rozmowach z czytelnikami. Półka jest przestrzenią niewidoczną dla czytelników. Zachowana jest zasada, że wybór tytułu żywej książki odbywa się bez „oceniania książki po okładce”.

Żywe biblioteki są organizowane w różnych miejscach. Przeważnie są to przestrzenie zamknięte – biblioteki publiczne, szkoły, domy kultury, stowarzyszenia, firmy, centra handlowe. Mogą odbywać się również w przestrzeni otwartej – parkach lub na festiwalach muzycznych. Żywe biblioteki organizowane są jako wydarzenia jednorazowe lub imprezy cykliczne. Korzystanie z żywej biblioteki jest bezpłatne.

Organizatorami Żywych Bibliotek mogą być instytucje publiczne, organizacje pozarządowe, grupy nieformalne oraz osoby indywidualne, które akceptują i realizują cele Żywych Bibliotek:

  • tworzenie przestrzeni dialogu i zrozumienia, 
  • kształtowanie postaw otwartości i akceptacji, 
  • przekazywanie wiedzy i doświadczenia osób narażonych na wykluczenie, stereotypizację, dyskryminację i uprzedzenia;

W Białymstoku pierwsza Żywa Biblioteka została zorganizowana w 2011 roku w Centrum im. Ludwika Zamenhofa. W 2019 roku projekt ten był realizowany przez Stowarzyszenie 9dwunastych podczas  Up To Date Festival 2019. 

Myślę, że ten nowatorski projekt edukacyjny może się sprawdzić w środowisku osób starszych doświadczających uprzedzeń, dyskryminacji, przemocy i wykluczenia społecznego. Żywa książka Seniorka i żywa książka Senior, w których bohater opowiada swoje przeżyte historie mogą przełamać stereotypowe myślenie zarówno wśród osób starszych doświadczających upokorzeń jak i tych, którzy się tego dopuszczają. Stereotypy okazywane ludziom starszym mogłyby być zastąpione doświadczeniem, wiedzą i empatią. Żywe Biblioteki mogą też być sposobem na wyjście z domu i poznanie ciekawych ludzi, a nawet pozyskanie nowej grupy wolontariuszek i wolontariuszy.

Źródło: https://zywabibliotekapolska.pl/

https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/panel/%C5%BCywa-biblioteka-0

Anna Anchimowicz
Podlaska Redakcja Seniora Białystok